Zanjan Tourism Guide

دنیای اقتصاد : کارشناسان معتقدند عدم توجه به گردشگری پایدار می‌تواند در بلندمدت به نابودی ظرفیت‌های مقاصد توریستی منجر شود. از این رو، بسیاری از کشورهای پیشرفته در این حوزه برنامه‌ها و سیاست‌های ویژه‌ای برای پایداری گردشگری دارند. با این‌همه در ایران همچنان ناپایداری گردشگری، جاذبه‌های طبیعی و تاریخی را تهدید می‌کند؛ موضوعی که حتی می‌تواند در بلندمدت به از میان رفتن گردشگری در کشور بینجامد.

عوامل متعددی را می‌توان یافت که از آنها تحت عنوان موانع تحقق گردشگری پایدار یاد شده است. موانعی نظیر نگرش و چارچوب اخلاقی افراد جامعه، توزیع نامتناسب قدرت میان ذی‌نفعان جامعه، عدم مشارکت‌دهی همه ذی‌نفعان در مراحل مختلف تصمیم‌گیری و اجرا، بی‌توجهی به نحوه و کیفیت تعامل ذی‌نفعان، ارجحیت دادن نظام سیاست‌گذاری به ملاحظات اقتصادی، اجماع ضعیف و همکاری سطحی و ناکارآمد ذی‌نفعان، تغییرات سریع نظام‌های حکومتی، منازعات سیاسی، فقدان اراده و یکپارچگی میان بخش‌های مختلف حکومت، دیوان‌سالاری حکومتی، منازعات سیاسی و بی‌توجهی به لزوم پرداختن به اصولی چون پاسخگویی، همکاری موثر و یکپارچگی، مشارکت محلی و مبارزه با تبعیض، خویش و قوم‌گرایی و کوته‌بینی و... از سوی کارشناسان در این زمینه عنوان می‌شوند.

اما نتایج یک پژوهش، ریشه عدم تحقق اصول گردشگری پایدار در جوامع را در دو عامل اصلی «نهادینه نشدن پایبندی به اصول پایداری در فرهنگ و ارزش‌های اخلاقی افراد جامعه» و همچنین «ضعف نظام سیاست‌گذاری سنتی حاکم بر گردشگری» جست‌وجو کرده است. این تحقیق که از سوی زاهد شفیعی، فیروزه فرخیان، محمدعلی رجایی‌ریزی و مرضیه موغلی انجام شده، تاکید کرده است که ایجاد فرهنگ پایداری مستلزم افزایش آگاهی جامعه نسبت به ضرورت حرکت به سوی سبک زندگی همراستا با اصول پایداری، تبدیل آگاهی به باور و گنجاندن این اصول در نظام ارزشی و اعتقادی افراد جامعه به گونه‌ای است که علاوه‌بر منطق و استدلال عقلانی، احساسات افراد نیز آنها را به تعهد به این اصول وادارد. بر این اساس، آموزش رسمی و غیررسمی موثرترین ابزاری است که جوامع برای ایجاد این تحول در اختیار دارند.

از سویی طبق این تحقیق، محدودیت‌های نظام سیاست‌گذاری سنتی حاکم بر گردشگری موجب شکل‌گیری سیاست‌هایی شده است که در اکثر موارد قابلیت اجرایی ندارند. محققان در این پژوهش، حکمروایی خوب را به‌عنوان مفهومی که یک نظام سیاست‌گذاری کارآمد باید بر مبنای اصول آن شکل گیرد و یک رویکرد عملی برای حرکت به سمت برنامه‌ریزی موفق توسعه پایدار گردشگری پیشنهاد و تاکید کرده است توسعه پایدار به معنای تغییر جهت‌گیری توسعه است و به معنای رسیدن به یک حالت مطلوب ایستا نیست. توسعه پایدار یک فرآیند مداوم پیشرفت اجتماعی است که همواره مستلزم مراحل گذار و خلاقیت‌های نظام‌مند متعدد خواهد بود.

نهادینه نشدن ارزش‌های پایداری

توسعه پایدار به همان اندازه که یک مفهوم سیاسی و علمی است یک ارزش اخلاقی نیز هست. براساس پژوهش مذکور، تاکنون رویکردهای موجود در رابطه با ترویج پایداری، بیشتر بر مبنای علوم طبیعی و اقتصاد بوده‌اند، اما متمایل کردن جامعه به حرکت به سوی توسعه پایدار چیزی فراتر از استدلال‌های عقلانی و علمی طلب می‌کند. درواقع توسعه پایدار زمانی از شکل یک گفتمان و شعار به یک واقعیت مبدل می‌شود که در وهله اول آگاهی جامعه در این حوزه با شیوه‌های رسمی و غیررسمی آموزش ارتقا یابد و در مرحله بعد این دانش و آگاهی به باور تبدیل شده و در نظام ارزشی جامعه نهادینه شود و در نهایت با ایجاد فرهنگ جهانی تعهد به اصول پایداری است که حرکت در مسیر پایداری محقق خواهد شد.

در سایت برنامه آموزشی یونسکو تحت عنوان «آموزش و یادگیری برای آینده‌ای پایدار»، بر اهمیت آموزش و آگاهی‌بخشی در توسعه پایدار گردشگری تاکید بسیاری شده است. از سوی دیگر ثابت شده که اگر گردشگران از پیامدهای گردشگری به خوبی مطلع شوند و آگاهی آنها در مورد شیوه‌هایی که گردشگری می‌تواند رفاه جوامع را افزایش دهد و از میراث فرهنگی و طبیعی حفاظت کند افزایش یابد، مسوولانه‌تر به تعطیلات می‌روند و نسبت به انواعی از گردشگری که کیفیت محیط زیست و توسعه پایدار جوامع انسانی را در پی دارند از نظر اخلاقی متعهد می‌شوند.

ناکارآمدی سیستم سیاست‌گذاری

علاوه بر نهادینه کردن فرهنگ پایبندی به اصول پایداری، بازنگری در شیوه‌های سنتی سیاست‌گذاری نیز برای تغییر جهت‌گیری توسعه به سمت پایداری حیاتی است. این پژوهش تاکید کرده که علت اصلی اجرایی نشدن یک سیاست را باید در سیستم سیاست‌گذاری مولد آن جست‌وجو کرد؛ چراکه سیاست و اجرای سیاست دو روی یک سکه‌اند و قابلیت اجرایی داشتن سیاست‌ها باید در تمام مراحل فرآیند سیاست‌گذاری مدنظر قرار گیرد. در حوزه گردشگری، ضعف و اجرایی نشدن سیاست‌های موجود تا حد زیادی به محدودیت‌ها و ناکارآمدی ساختار سنتی سیاست‌گذاری حاکم بر گردشگری بازمی‌گردد. سیستم سنتی سیاست‌گذاری حاکم بر گردشگری محدودیت‌هایی دارد که مانع می‌شوند سیاست‌های خروجی چنین نظام‌هایی قابلیت اجرایی داشته باشند. «ارجحیت‌دادن به ملاحظات اقتصادی نسبت به ملاحظات فرهنگی- اجتماعی و زیست‌محیطی»، «عدم مشارکت‌دهی موثر تمامی ذی‌نفعان در نتیجه ساختار تمرکزگرای سلسله مراتبی سیاست‌گذاری و اعمال نفوذ و کنترل دولت مرکزی و گروه‌های نفوذ» و «عدم توجه به فرآیندها، نحوه و کیفیت تعامل ذی‌نفعان» سه محدودیت سیستم سنتی سیاست‌گذاری گردشگری در این حوزه هستند.

در دهه‌های اخیر نظام سیاست‌گذاری گردشگری اکثر کشورهای موفق جهان در حوزه گردشگری، با یک تغییر در مفهوم و اصول روبه‌رو بوده است و نظام سنتی تمرکزگرای سلسله مراتبی حاکم بر گردشگری با نظام سیاست‌گذاری منعطف‌تر مبتنی بر اصول حکمروایی خوب جایگزین شده است؛ چراکه به کرات دیده می‌شد سیاست‌هایی که در چارچوب سیستم‌های سیاست‌گذاری سنتی شکل می‌گرفتند در مرحله اجرایی شدن با مشکلات بسیاری مواجه می‌شوند.

طبق پژوهش فوق، در نظام سنتی سیاست‌گذاری بر مبنای ایدئولوژی غالب بر جامعه یعنی ارجحیت‌دادن ملاحظات اقتصادی بر ملاحظات اجتماعی و زیست‌محیطی و تحت نظارت دولت و گروه‌های فشار صورت می‌پذیرد و مشارکت ذی‌نفعان مختلف حوزه گردشگری در فرآیند سیاست‌گذاری و اعمال سیاست‌ها محدود و کنترل شده است. علاوه‌بر این، از آنجا که سیاست‌گذاری و اعمال سیاست‌ها منحصرا در اختیار دولت و گروه‌های فشار است و نظارت واقعی بر عملکرد آنها وجود ندارد، در قبال تصمیمات و اقدامات خود در برابر سایر ذی‌نفعان جامعه پاسخگو نیستند. انحصار، رقابت‌پذیری را به حداقل می‌رساند و درنهایت منجر به کاهش کارآمدی و قابلیت اجرایی شدن سیاست‌ها و تصمیمات اتخاذشده می‌شود.

سیاست‌هایی که در چنین چارچوبی شکل می‌گیرند به علت عدم مشارکت تمامی ذی‌نفعان جامعه و درنظر گرفته نشدن منافع آنها، در نتیجه عدم تعهد ذی‌نفعان به اعمال سیاست‌ها در مرحله اجرایی شدن با مشکل مواجه خواهند شد. خروجی نظام‌های سیاست‌گذاری سنتی گردشگری تامین منافع و انتظارات دولت و گروه‌های نفوذ و ارائه خدمات گردشگری به‌عنوان یک محصول لوکس و انحصاری است؛ سیاست‌هایی که در نتیجه آنها، توسعه ناپایدار گردشگری را در بسیاری از مقاصد گردشگری جهان شاهد بوده‌ایم.

این گزارش در نهایت تاکید کرده است که سیاست‌هایی در نهایت قابلیت اجرایی شدن دارند که بر مبنای ایدئولوژی غالب حاکم بر جامعه و مشارکت تمام ذی‌نفعان در سطوح مختلف تصمیم‌گیری شکل گرفته باشند. در سیستم معاصر سیاست‌گذاری گردشگری، ایدئولوژی غالب همسو با اصول توسعه پایدار است. نقش دولت به نظارت بر فرآیند سیاست‌گذاری و جهت‌دهی و هماهنگ‌سازی ذی‌نفعان درگیر در فرآیند محدود می‌شود. خروجی چنین نظام سیاست‌گذاری سیاست‌هایی است که تامین منافع همه ذی‌نفعان از جمله دولت و مردم و ارائه خدمات گردشگری به‌عنوان یک محصول همگانی و عمومی را تضمین می‌کند. مشارکت تمامی ذی‌نفعان در فرآیند سیاست‌گذاری و اعمال سیاست‌ها، تعهد آنها به سیاست‌ها و اجرای موفق سیاست‌ها را تضمین خواهد کرد. وقتی به تمامی ذی‌نفعان مسوولیتی محول می‌شود، طبیعتا در قبال تصمیمات و اقدامات خود در برابر سایر ذی‌نفعان پاسخگو و مسوول خواهند بود.  در چنین نظام‌هایی خارج شدن سیاست‌گذاری و اعمال سیاست‌ها از انحصار دولت و گروه‌های نفوذ و همچنین توجه به نحوه و کیفیت تعاملات ذی‌نفعان، کارآمدی سیاست‌های اتخاذشده را به طرز محسوسی ارتقا می‌دهد.

رئیس انجمن موسسات آموزشی گردشگری کشور گفت: «شبهه هزینه‌بر بودن طرح تبدیل سازمان میراث فرهنگی به وزارتخانه حل شد و اکنون اکثر اعضای مجلس موافق این طرح هستند.» به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، محسن اسلامی اظهار کرد: «انجمن موسسات آموزشی اخیرا روی پیگیری وضعیت طرح تبدیل سازمان میراث فرهنگی به وزارتخانه تمرکز کرده و امیدوار است این طرح در صحن علنی مطرح شود و رأی لازم را بیاورد.» وی افزود: «ما با برگزاری جلسات متعدد با حضور نمایندگان مجلس به پیگیری وضعیت این طرح می‌پردازیم و بر لزوم تبدیل سازمان میراث فرهنگی به وزارتخانه تاکید داریم.» رئیس انجمن موسسات آموزشی گردشگری کشور در بخش دیگری از سخنانش از تنظیم طرح جداگانه‌ای برای قانونمند شدن تشکل‌های بخش خصوصی خبر داد و تاکید کرد: «امیدواریم پس از تصویب طرح تبدیل سازمان میراث‌فرهنگی به وزارتخانه، بتوانیم شاهد تصویب این طرح نیز باشیم.»

زنجان – ایرنا - کسب و کار های مرتبط با صنعت گردشگری در استان زنجان در بخش صنایع دستی در مسیر رشد قرار دارد ولی کسب موفقیت در دیگر حوزه ها، در گرو بهره گیری از فرصت ها و ظرفیت های موجود است.

به گزارش ایرنا، وجود بزرگترین گنبد آجری جهان، شگفت انگیزترین غار آهکی دنیا، مومیایی های مردان نمکی با قدمت بیش از 2 هزار سال، طولانی ترین بازار سر پوشیده جهان، مناظر طبیعی خوش آب و هوا، صنایع دستی متنوع و مردمانی مهمان نواز، استان زنجان را به میزبانی پر جاذبه و مهربان برای مسافران و گردشگران تبدیل کرده است. 
بنا به گفته مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان، حدود یکهزار و 800 اثر تاریخی در سطح این استان شناسایی شده است که 746 مورد از آن ها در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده اند. 
وجود چنین ظرفیت هایی در بخش گردشگری استان در برخی زمینه همچون صنایع دستی، اثرات رو به روشدی در ایجاد اشتغال بر جای گذاشته است ولی در زمینه هایی همچون ایجاد اقامتگاههای محلی و بومی که امروز مورد اقبال گردشگران است، و از طرفی نیز با عث ایجاد کسب و کاری برای شهروندان در نقاط مختلف استان می شود، توفیقات چندانی در استان به دست نیامده است. 

** اشتغال یکهزار نفر در صنعت مسگری زنجان 
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان با بیان اینکه هم اکنون بالغ بر یکهزار نفر در سطح این استان در صنعت مسگری مشغول فعالیت هستند، افزود: از این تعداد 600 نفر به طور مستقیم در حوزه تولید ظروف مسی اشغال دارند.
یحیی رحمتی ادامه داد: در سال 89، شمار شاغلان در زمینه تولید ظروف مسی در استان زنجان، 18 نفر بود ولی اکنون با حمایت و رونق انجام شده، شمار شاغلان در این بخش به 600 نفر رسیده است.
وی با بیان اینکه استان زنجان در زمینه میزان و حجم تولید صنایع دستی فلزی از جمله مسگری، چاقو سازی و ملیله کاری، رتبه نخست کشور را دارد، اظهار کرد: در سال جاری در حوزه هنرهای سنتی ، ایجاد بیش از 700 شغل در استان پیش بینی شده است.
رحمتی به بهره برداری از چند پروژه خدمات گردشگری طی نیمه نخست سال جاری در سطح استان اشاره کرد و گفت: در نتیجه بهره برداری از این طرح ها که شامل یک هتل، یک مجتمع بین راهی و چند سفره خانه سنتی می شود، برای حدود 200 نفر در استان شغل ایجاد شده است. 

**راه اندازی 21 اقامت بوم گردی در استان زنجان تا پایان امسال
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان از ارائه درخواست برای راه اندازی 21 اقامتگاه بوم گردی در سطح استان خبر داد و گفت: تا پایان امسال این مراکز اقامتی به مرحله بهره برداری می رسند.
رحمتی ادامه داد: در نتیجه بهره برداری از این اقامتگاهای بوم گردی برای بیش از 60 نفر، شغل ایجاد می شود. 
به گزارش ایرنا، راه اندازی اقامت گاه های بوم گردی به منظور فراهم کردن زمینه و بستری برای معرفی فرهنگ، گویش ، پوشش، غذای محلی، موسیقی و فعالیت های مبتنی برآداب و رسوم مردم محلی است تا شرایطی را برای تجربه زندگی در محیط های طبیعی و سنتی برای گردشگران ایجاد نماید. 

** نگاه گردشگران به استان زنجان همچون تاریخ و طبیعت این منطقه عمیق نیست
رئیس هیات مدیره انجمن صنفی راهنمایان گردشگری استان زنجان خاطرنشان کرد: موضوع بدیهی و ذاتی صنعت گردشگری، توسعه و رونق اقتصاد جوامع محلی است؛ بنابراین بایستی ظرفیت های اشتغالزایی که در ارکان مختلف گردشگری در بخش های اقامتی، حمل و نقل، نیروی انسانی، خوراک، صنایع دستی و سوغات در استان موجود است را بررسی و شناسایی کرد.
اویس کیانی افزود: استان زنجان از نظر دارا بودن ظرفیت ها، یکی از استان های غنی در صنعت گردشگری است اما تا زمانی که زیرساخت خودباوری و فرهنگی در سطح لایه های اجتماع جاری نشود و مردم با اعتماد به نفس وارد این صنعت نشوند سرعت فعالیت های مرتبط با گردشگری در آن کند خواهد بود. 
وی اظهار کرد: چنانکه می بینیم استانهایی که توانسته اند مهمان نوازی سنتی خود را به شکلی صحیح و علمی تبدیل به مهمان نوازی صنعتی کنند از بستر فرهنگی اقدام کرده اند. 
کیانی افزود: در استان و در حوزه های مختلف اگر چه شاهد حرکت های مثبتی بودیم و هستیم اما نتیجه حاصل، از نیاز مسافر بسیار فاصله دارد، به طوری که در حوزه های مختلف، مجریان امر جذب مسافر به استان دچار مسائل عدیده ای هستند.
وی با بیان اینکه ما بایستی به ارتقای میزان مسافر ورودی به استان از این طریق بیاندیشیم، افزود: زمانی این رخ می دهد که در روستا شاهد ارائه خدمات بومی و هویتی آن روستا باشیم و در شهر هویت شهری را زنده کنیم.
رئیس هیات مدیره انجمن صنفی راهنمایان گردشگری استان زنجان گفت: هم اکنون نگاه گردشگران به استان همچون تاریخ و طبیعت این منطقه عمیق نیست، زیرا منافذ ارائه بومی بسته است. 
وی یادآور شد: سرمایه گذار در حالی که اولویت نخست کشور گردشگری است به صنعت دیگری می اندیشد، مسئول دولتی نگاه گذرا و موقت به گردشگری دارد و درمواردی با تعاریف گردشگری آشنا نیستند.
کیانی افزود: مردم محلی بایستی به شجاعت ارائه خدمات فرهنگی و طبیعت خود برسند تا بتوانند با جریان اقتصاد مقاومتی همسو شوند چرا که اگر به داشته های خود باور نداشته باشند نه کاری رخ می دهد و نه کسبی
وی خاطر نشان کرد: مصداق و نمونه موفق لمس کار و کسب گردشگری در حوزه راهنمایان به عنوان عنصر انسانی این صنعت در بستر بخش خصوصی در استان اتفاق افتاده است و راهنمایان نسبت به سالهای گذشته توانمندترشده اند گرچه جای رشد باقی که این نیز منوط به افزایش باور و هویت شناسی است.

** پیش بینی ایجاد اشتغال برای 1800 نفر در زنجان در بخش گردشگری
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان زنجان گفت: طی سال جاری ر بخش خدمات گردشگری و صنایع دستی برای یک هزار و 808 نفر اشتغالزایی با مسئولیت سازمان میراثفرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پیش بینی شده است.
به گزارش ایرنا، اشتغال در بخش خدمات این استان نسبت به میانگین کشوری حدود 12 درصد پایین تر است و این درصد بیشتر در بخش کشاورزی نمایان بوده قسمتی از آن نیز به بخش صنعت ارتباط دارد.
به گفته محمدرضا یوسفی از میزان سهم تعهد اشتغال بخش های کشاورزی، صنعت، معدن، خدمات و تعاون در این استان در سال جاری، بخش خدمات با 8 هزار و 318 شغل بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است.
در سال 95 شمار گردشگران به استان زنجان بیش از 200 هزار نفر و فروش بلیت جاذبه های گردشگری این استان به 6 میلیارد و 300 میلیون ریال رسید.

خبرنگار: حسن اکبری** انتشار دهنده: اسماعیل جهانبخش